Statistikat zbulojnë një realitet të ri: Lugina po bëhet qendra demografike e jugut të Serbisë
Nga Burhan Behluli
Raporti i fundit i Entit Republikan të Statistikave nuk sjell vetëm një numër të ri të banorëve të Serbisë. Ai zbulon ndryshime të thella që po ndodhin në strukturën demografike të vendit.
Në shikim të parë, lajmi është i njohur: Serbia ka rënë në 6.549.901 banorë dhe ka humbur rreth 950 mijë banorë që nga viti 2002.
Por, pas këtyre shifrave fshihen disa zhvillime që deri tani kanë kaluar pothuajse pa u vënë re.
Lugina e Preshevës po bëhet gjithnjë e më e rëndësishme në jug të Serbisë.
Kur flitet për jugun e Serbisë, zakonisht fokusi mbetet te Vranja.
Megjithatë, statistikat tregojnë një realitet tjetër.
Rajoni i Pçinjës ka 189.737 banorë.
Prej tyre:
- Vranja ka 72.464 banorë
- Bujanoci 40.679
- Presheva 33.283
Kjo do të thotë se vetëm Bujanoci dhe Presheva përbëjnë gati 39 për qind të gjithë popullsisë së Rajonit të Pçinjës.
Me fjalë të tjera, pothuajse katër nga çdo dhjetë banorë të rajonit jetojnë në dy komunat shqiptare.
Ky është një ndryshim i rëndësishëm demografik, sepse tregon se pesha e Luginës në jug të Serbisë po bëhet gjithnjë e më e madhe.
Pa Preshevën dhe Bujanocin, Rajoni i Pçinjës do të dukej shumë më i plakur
Raporti i RZS konfirmon se Serbia po plaket.
Por ajo që nuk thuhet është se Presheva dhe Bujanoci janë ndër komunat që e zbusin këtë proces në jug të vendit.
Rajoni i Pçinjës përfshin komuna si:
- Bosilegradi
- Trgovishta
- Surdulica
- Vladiçin Hani
Të gjitha me popullsi të moshuar dhe me emigrim shumë të madh.
Prania e popullsisë më të re në komunat shqiptare ndikon që plakja demografike e rajonit të mos jetë edhe më e theksuar.
Nëse Bujanoci dhe Presheva nuk do të ishin pjesë e këtij rajoni, struktura e tij demografike do të ishte dukshëm më e pafavorshme.
Medvegja po zhduket nga harta demografike
Statistika më tronditëse nuk është ajo e Serbisë.
Është Medvegja.
Komuna ka vetëm 5.874 banorë.
Për krahasim, ka pothuajse shtatë herë më pak banorë se Bujanoci.
Edhe më interesant është raporti gjinor.
Në Medvegjë jetojnë:
- 3.109 meshkuj
- 2.765 femra
Pra, 344 meshkuj më shumë se femra.
Në shumicën e komunave të Serbisë gratë janë më të shumta, sepse kanë jetëgjatësi më të lartë.
Prandaj kjo strukturë e Medvegjës ngre pyetje serioze mbi emigrimin selektiv, lëvizjet e popullsisë dhe ndryshimet demografike që kanë ndodhur ndër vite.
Ky është një fenomen që meriton studim të veçantë.
Bujanoci është i vetmi nga tri komunat e Luginës ku meshkujt janë më të shumtë
Statistikat sjellin edhe një detaj interesant.
Në Bujanoc jetojnë 20.514 meshkuj dhe 20.165 femra. Pra, 349 meshkuj më shumë se femra.
Në Preshevë situata është e kundërt.
Aty jetojnë:
- 16.697 femra
- 16.586 meshkuj.
Edhe Medvegja ka më shumë meshkuj.
Kjo tregon se struktura gjinore në Luginë nuk ndjek modelin klasik të Serbisë, ku gratë dominojnë pothuajse në çdo rajon.
Ky është një tregues që mund të lidhet me modelet e emigrimit dhe mënyrën se si familjet shqiptare organizojnë jetën mes vendlindjes dhe diasporës.
Rajoni i Pçinjës po humbet banorë, por jo me të njëjtin ritëm kudo
Rajoni kishte:
2015
201.170 banorë
2025
189.737 banorë
Pra, ka humbur mbi 11 mijë banorë për dhjetë vjet.
Megjithatë, rënia nuk është e njëjtë në të gjitha komunat.
Komunat më të vogla vazhdojnë të tkurren shumë më shpejt.
Ndërsa Bujanoci dhe Presheva vazhdojnë të mbeten qendrat më të mëdha të rajonit pas Vranjës.
Kjo do të thotë se pesha e tyre relative në Rajonin e Pçinjës po rritet.
Serbia po humb popullsi, por problemi nuk është vetëm numri.
Raporti tregon se Serbia nuk po humb vetëm banorë.
Ajo po humb banorët e rinj.
Në vitin 2002, 16,1% e popullsisë ishte nën 15 vjeç.
Në vitin 2025, vetëm 14,4%.
Ndërkohë popullsia mbi 65 vjeç është rritur nga 16,6% në 22,9%, ndërsa mosha mesatare është rritur nga 40,2 në 44,2 vjeç.
Kjo do të thotë se Serbia po hyn në një fazë ku sfida kryesore nuk do të jetë vetëm rënia e numrit të banorëve, por mungesa e fuqisë punëtore dhe rritja e barrës mbi sistemin pensional e shëndetësor.
Çfarë do të thotë kjo për shqiptarët?
Për shqiptarët e Luginës kjo analizë sjell dy mesazhe.
I pari është pozitiv.
Pesha e Bujanocit dhe Preshevës në Rajonin e Pçinjës po bëhet gjithnjë e më e madhe.
I dyti është paralajmërues.
Edhe komunat shqiptare po përballen me emigrim, lindshmëri më të ulët dhe plakje graduale të popullsisë.
Nëse nuk krijohen kushte për punësim, investime dhe kthimin e të rinjve, trendi demografik që po prek Serbinë do të vazhdojë të ndikojë edhe në Luginën e Preshevës.