Tema më e përfolur gjatë muajit të fundit, e ndoshta edhe e gjithë vitit, është diversioni zanor që ndodhi gjatë protestës paqësore të studentëve dhe qytetarëve të quajtur “15 për 15” në Beograd.
Prej tri javësh, jemi të mbuluar me analiza të shumta. Shumica prej tyre janë vetëm polemika mbi detaje të parëndësishme: kemi, s’kemi. Kemi, por nuk dimë ta përdorim. Kemi, por është vetëm megafon, e kështu me radhë. Një përpjekje e denjë për analizë më serioze u bë nga javoreja Vreme, në tekstin “Dementorët dhe stampeda në rrugën Kralja Milana”. Hapat e ardhshëm të analizës duhet të largohen nga teknikalitetet dhe të fokusohen në qëllimet dhe domethënien e operacionit që u zhvillua. Sepse një operacion pa qëllim, është një operacion pa kuptim.
Prej kohësh është studiuar ndikimi i zërit te qeniet e gjalla, sidomos te njeriu, dhe janë zhvilluar armë të ndryshme akustike që ndikojnë në trupin e njeriut. Çdo zë – që përhapet në valë rreth burimit – shkakton reagime trupore: nga të këndshme (si muzika), deri te ato shumë të pakëndshme, irituese dhe tronditëse, sidomos për veshin. Efekti forcohet në mënyrë të madhe kur zëri drejtohet.
Edhe në Luftën e Dytë Botërore, avionët gjermanë “Stuka”, famëkeq për bombardimet mbi Beogradin më 6 prill 1941, përdornin zhurma të frikshme për të krijuar panik – më shumë sesa bombat e tyre.
Pyetja kyçe sot është: Kush e përhapi panikun më 15 mars përmes zërit?
Ekzistojnë katër skenarë të mundshëm:
1. Skenar i inskenuar nga protestuesit
Sipas kësaj teorie, organizatorët e protestës simuluan reagimin e turmës si përgjigje ndaj një “sulmi zanor”, për të kompromentuar institucionet shtetërore (policinë, ushtrinë, shërbimet sekrete), për të rritur mosbesimin ndaj tyre dhe për të fuqizuar lëvizjen. Madje, ndoshta edhe për të tërhequr vëmendjen e ndërkombëtarëve.
Reagimi i masës do të ishte shkaktuar në mënyrë të organizuar – me një sinjal të caktuar, turma shpërndahet në panik. Pastaj pasojnë lajme të rreme për zhurmë, për të lënduar, për pushtet të papërgjegjshëm.
Megjithatë, kjo teori është e vështirë për t’u besuar, pasi nuk ka kuptim që vetë studentët të kompromentojnë një protestë aq të madhe, paqësore dhe mbresëlënëse. Për më tepër, reagimi entuziast i mediave pro-qeveritare ngre dyshime për origjinën reale të incidentit.
2. Faktori i jashtëm
Narrativa për “revolucione me ngjyra” dhe “sulm nga jashtë” është përdorur shpesh nga pushteti në Serbi. Pretendohet se fuqi të huaja duan ta shkatërrojnë “Serbinë e suksesshme” dhe “ekonominë më të zhvilluar në rajon”.
Por është e pakuptimtë që faktorë të jashtëm të kenë interes për të shkatërruar protestat, kur logjikisht do të duhej të mbështesnin ato.
Më e mundshme është që shërbimet e huaja të bashkëpunojnë me shërbimet serbe për të ruajtur regjimin ekzistues. Këtë e pohon edhe Aleksandar Vulin, duke falënderuar shërbimet ruse për ndihmën kundër “revolucioneve të ngjyrosura”.
3. Operacion nga grupe paramilitare
Një tjetër teori sugjeron se grupe paramilitare të pajisura me teknologji speciale kanë realizuar incidentin – me ose pa dijeninë e shtetit.
Këto grupe mbrojnë interesat e tyre në një shtet me institucione të dobëta. Pajisjet mund të jenë marrë nga struktura shtetërore ose në mënyrë ilegale. Kjo e shpjegon edhe pse politikanët e lartë shpërfaqen në kamera duke thënë: “Nuk isha unë, për Zotin”.
4. Operacion i planifikuar nga shteti dhe presidenti
Ky është skenari më shqetësues, por edhe më i besueshëm.
Mediet kishin përgatitur terrenin psikologjik. Presidenti Vuçiq e kishte paralajmëruar “fundin e protestës”, dhe kur pa se gjithçka po kalonte në qetësi, vendosi të përdorë një akt tronditës për të kontrolluar narrativën dhe për të shkatërruar çdo potencial të protestave të ardhshme.
Incidenti i 15 marsit besohet të ketë qenë një operacion i kufizuar special, i drejtuar nga kreu i shtetit dhe i realizuar nga shërbimet sekrete, ndoshta me ndihmën e grupeve paramilitare dhe mbështetje të huaj.
Detajet e operacionit
Në orën 19:11, një pajisje zanore u aktivizua. Mijëra njerëz dëshmojnë për zhurmën dhe panikun që përfshiu turmën në rrugën “Kralja Milana”. Njerëzit u shpërndanë në panik drejt trotuareve dhe ndërtesave. Disa orë më vonë dhe të nesërmen, shumë pjesëmarrës raportuan probleme shëndetësore.
Skena për operacionin ishte zgjedhur mirë: një hapësirë e ngushtë dhe e kanalizuar që e bënte më të kontrollueshme efektin dhe pamjen vizuale.
Ky demonstrim force synonte të dërgonte një mesazh të qartë: “Ne e kontrollojmë gjithçka. Dhe mund t’ju shpërndajmë kur të duam”.
Qëllime të tjera:
-
Trajnimi i shërbimeve për përdorimin e teknologjive që qëndrojnë nëpër magazina prej vitesh
-
Testim në terren të “kontrollit të masës” pa përdorur dhunë klasike
-
Shkatërrimi i moralit të protestuesve dhe ndalimi i çdo organizimi të ardhshëm
Çfarë duhet analizuar më tej?
-
Pamjet e kamerave nga Palata Albania deri te Pionirski Park
-
Dëshmitë e qytetarëve
-
Raportet e institucioneve shëndetësore
-
Kush ka ndaluar transportin e protestuesve?
-
A ka pasur kontroll të trenave?
-
Profil psikologjik i liderëve që kanë dhënë urdhrin
Organizatorët e protestës ka gjasa të shpallen “jo kompetentë” për incidentin. Por përgjegjësia duhet të drejtohet kah ata që kanë kompetencë dhe pushtet.