Komiteti i ekspertëve të Këshillit të Evropës ka publikuar sot raportin e ri mbi zbatimin e Kartës Evropiane për Gjuhët Rajonale ose të Pakicave, ku vlerëson se Serbia ende nuk i ka zbatuar plotësisht rekomandimet urgjente të bëra dy vite më parë. Një pjesë e madhe e vërejtjeve lidhet drejtpërdrejt me pozitën e gjuhës shqipe dhe përdorimin e saj në institucionet publike, arsimin dhe jetën administrative në Luginën e Preshevës.
Përdorimi i shqipes në administratë mbetet i kufizuar
Raporti vëren se, ndonëse shqipja është gjuhë zyrtare në komunat me shumicë shqiptare, përdorimi praktik i saj në kontaktet me organet shtetërore mbetet shumë i ulët. Edhe pse ekziston e drejta ligjore për paraqitjen e kërkesave në gjuhën shqipe në institucione si policia, administrata tatimore, inspektorati i punës apo fondi pensional, shumë pak qytetarë kanë mundur ta realizojnë në praktikë këtë të drejtë, pjesërisht edhe për shkak të mungesës së dokumenteve dygjuhëshe dhe formularëve në shqip.
Komiteti kërkon që Serbia të sigurojë dokumente administrative, formularë, njoftime dhe shërbime elektronike në gjuhën shqipe, duke nënvizuar se kjo është parakusht për ushtrimin real të të drejtave gjuhësore të shqiptarëve në Luginë.
Arsimi në gjuhën shqipe nuk përmbush standardet e Kartës
Në fushën e arsimit, Komiteti vlerëson se vetëm modeli dygjuhësor i mësimdhënies përmbush standardet minimale të Kartës Evropiane. Edhe pse arsimi në gjuhën shqipe ka traditë të gjatë në Luginë, raporti thekson nevojën për:
-
përmirësimin e cilësisë së teksteve mësimore,
-
trajnimin e mësuesve të gjuhës shqipe,
-
sigurimin e kushteve të barabarta për zhvillim arsimor,
-
zgjerimin e mundësive që nxënësit shqiptarë të ndjekin më shumë lëndë në gjuhën e tyre amtare.
Komiteti bën thirrje për masa proaktive që do të forconin pozitën e arsimit shqip në të gjitha nivelet.
Institucionet duhet të forcojnë Këshillin Kombëtar Shqiptar
Raporti thekson se Këshilli Kombëtar i Shqiptarëve ka pasur rol aktiv në zbatimin e rekomandimeve, por mungesa e financimit dhe e kapaciteteve njerëzore kufizon ndikimin e tij. Ekspertët e Këshillit të Evropës kërkojnë që Serbia të sigurojë mbështetje të garantuar financiare dhe institucionale, duke theksuar se përgjegjësia për zbatimin e Kartës bie mbi autoritetet shtetërore në nivel kombëtar.
Mesazhi i Këshillit të Evropës
Në thelb, raporti i ri i Këshillit të Evropës dërgon një mesazh të qartë:
Përdorimi i gjuhës shqipe në institucione, arsim dhe administratë duhet të zgjerohet ndjeshëm, ndërsa shqiptarët e Luginës duhet të kenë akses real dhe të barabartë në të drejtat që u garanton ligji.