Afati për paraqitjen e objekteve pa leje skadon më 5 shkurt në mesnatë, dhe sipas autoriteteve nuk do të ketë shtyrje të afatit. Deri më tani janë dorëzuar rreth 1.5 milion aplikime për regjistrimin e pronësisë, deklaroi ministrja përgjegjëse.
Edhe pse më herët përfaqësues të lartë shtetërorë kishin lënë të hapur mundësinë e zgjatjes së afatit, ministrja ka konfirmuar se 5 shkurti mbetet data përfundimtare.
Sipas saj, qytetarët që kanë pasur arsye të justifikuara pse nuk kanë mundur të aplikojnë brenda afatit, do të kenë mundësi ta bëjnë këtë deri më 24 tetor. Si arsye të pranueshme janë përmendur: sëmundja, lëndimi, vdekja e një familjari, rënia e sistemit ose raste të tjera të forcës madhore.
Megjithatë, ekspertët juridikë theksojnë se kriteret për “arsye të justifikuara” mbeten të paqarta, duke paralajmëruar se kjo mund të shkaktojë interpretime të ndryshme nga ana e institucioneve.
Sipas avokatëve, afati prej dy muajsh ka qenë tejet i shkurtër, pasi në shumë raste nuk ka qenë e mundur të sigurohet dokumentacioni i nevojshëm, veçanërisht elaboratet gjeodezike.
Ekspertët theksojnë se shumë objekte dhe banesa nuk janë të evidentuara fare në plane, për çdo njësi banimi ka qenë i domosdoshëm elaborati i veçantë gjeodezik, numri i agjencive të licencuara është i kufizuar, sistemi online nuk pranon dokumente që vetë ligji i kërkon.
Si pasojë, ka pasur konfuzion të madh dhe pamundësi teknike për të aplikuar në mënyrë të rregullt.
Sipas vlerësimeve, në Serbi ekzistojnë rreth 4.8 milion objekte pa leje, ndërsa janë paraqitur vetëm 1.5 milion aplikime. Kjo do të thotë se mbi 3 milion objekte mbeten jashtë procesit.
Ekspertët paralajmërojnë se numri real i objekteve të regjistruara është më i vogël, pasi një objekt mund të ketë disa bashkëpronarë që kanë aplikuar veçmas, sistemi nuk ka konfirmuar gjithmonë pranimin e aplikimeve, ndaj qytetarët kanë aplikuar disa herë për të njëjtin objekt.
Një nga pasojat më serioze, sipas juristëve, është se objektet e paparaqitura mund të regjistrohen në emër të pronarit të parcelës, i cili shpesh nuk është pronari real.
Në shumë raste, si pronarë të tokës figurojnë persona të vdekur prej dekadash, çka hap rrugën për regjistrim të gabuar të pronës, ose në mungesë të qartësimit, regjistrim të objektit në emër të shtetit.
Në këto raste, qytetarët do të detyrohen të padisin shtetin për të provuar pronësinë, gjë që pritet të sjellë mbingarkesë të gjykatave.
Ndërkohë që në publik është përmendur mundësia që qytetarët të marrin zgjidhje për legalizim që në muajin shkurt, ekspertët vlerësojnë se kjo është teknikisht dhe ligjërisht e pamundur.
Problemet kryesore janë dokumentacion i paplotë, aplikime me skanime të pjesshme, mungesë autorizimi ligjor, pamundësia për të përcaktuar sipërfaqen pa elaborat gjeodezik.
Janë përmendur edhe ide për përdorimin e inteligjencës artificiale në nxjerrjen e vendimeve, por juristët paralajmërojnë se kjo mund të çojë në kaos juridik, sidomos në rastet komplekse pronësore.
Sipas ekspertëve, zgjidhjet për legalizim mund të jepen vetëm në raste të kufizuara – kur pronari i objektit është njëkohësisht edhe pronar i parcelës. Për të gjitha rastet e tjera, e ardhmja mbetet e paqartë.
Procesi i legalizimit pritet të sjellë pasoja afatgjata juridike dhe administrative, ndërsa qytetarët rrezikojnë të humbin pronën për shkak të afateve, procedurave të paqarta dhe mangësive teknike./Spektri